2. Taskınpasa Köyündeki Eserler

20 Şubat 2010, 11:45 murat uzun

a. Taskın (Tashun) Pasa Medresesi
b. Taskın Pasa Camisi
c. Türbeler

a. Taskın (Tashun) Pasa Medresesi
Medrese, Ürgüp’e baglı, yaklasık 20 km. mesafede bulunan,
Taskınpasa (Damsa) Köyü’ndedir12.
Aynı köydeki cami ile muhtemelen beraber yaptırıldıgı anlasılan
medresenin, tarihini gösteren herhangi bir kitâbesi yoktur. Bununla birlikte,
yukarıda bahsi geçen satıs senedi belgesinin tarihine bakarak, eserlerin, 1350
yılında sag olan Taskın Pasa tarafından, büyük bir ihtimalle bu tarihlerde
veya bundan kısa bir süre önce yaptırıldıgını söylemek mümkündür13.
Nitekim, hâlen cami avlusunda bulunan türbelerin; 743 H./1342 M14, 752
8 Oral, “Aynı makale”, s. 65.
9 Söz konusu eser, Burdur Bölge Yazma Eserler Kütüphanesi, No: 1128’de kayıtlıdır.
10 Oral, Aynı yer.
11 . Hakkı Konyalı, Taskın Pasa’nın, Selçuklu sülalesine mensup bir Emîr oldugu fikrindedir
(Bkz. Abideleri ve Kitâbeleri ile Konya Tarihi, Ankara 1997, s. 547).
12 Medrese Köyün girisinde, sol taraftadır.
13 Bkz. Oral, “Ahsap Minberler”, s. 65.
14 Taskın Pasa, 751 H. tarihinde sag olduguna göre, kendisine ait oldugu söylenen türbenin,
O’nun saglıgındayken yaptırılmıs olması mümkün görünmektedir (Bkz. Oral, “Ahsap
Minberler”, s. 65).
H./1351 M. ve 756 H./1355 M15. tarihlerini tasıması, ayrıca medrese ve
caminin gerek mimarisi, gerekse süsleme özellikleri de bu ihtimali
kuvvetlendirmektedir16.
Medresenin Mimarîsi ve Müstemilâtı: Mimarı hakkında hiçbir
malûmat bulunmayan medrese, kareye yakın bir plân üzerine yapılmıstır17.
Tamamen kesme tastan insa edilmis ve oldukça yüksek olan portal, binanın
batı cephesindedir. ki kat halinde yükselmekte olan portalin üstünde, bir
pencere boslugu vardır18. Taçkapının hemen gerisindeki giris mekânının
alçak yapılması, üstünde daha önce bir odanın bulundugunu akla
getirmektedir19.
Giris holünün hemen sagında (güneyinde) bir mescid yer almaktadır.
Mescidin hem hole, hem de avluya açılan iki kapısı vardır. Holün solunda
(kuzeyinde) kalan duvar yıkılmıs olup, burada çatıya çıkan bir merdivenin ve
bu merdivenin dogu tarafında da, hole açılan bir oda oldugu
anlasılmaktadır20. Holün dogu tarafında yer alan avlu, kareye çok yakın bir
görünüm tasımaktadır. Avlunun üstünün kubbeyle örtülü oldugu
sanılmaktadır21. Avlunun güney cephesinde bulunan ana eyvanın dört adet
penceresi vardır. Ana eyvanın dogusuna, binanın da güneydogusuna, düsen
oda ile tamamen bu odanın kuzeyine düsen diger oda, birer kapı ile avluya
açılmakta, birer mazgal pencere ile de dogudan ısık almaktadır22.
Avlunun kuzeyindeki küçük eyvanın her iki tarafında, birer küçük
mekân bulunmaktadır. Küçük eyvanın solundaki küçük mekândan bu
eyvanın arkasında yer alan bir odaya, bu odadan da bir kapı ile küçük baska
bir hücreye23 geçilmektedir. Bunlardan büyük oda iki, digeri de tek mazgal
pencereden ısık almaktadır. Küçük eyvanın sagındaki küçük mekândan
geçilen, kuzeydogudaki büyük oda dikdörtgen seklinde olup, iki mazgal
pencereden ısık alır.
15 752 H. ve 756 H. tarihlerini tasıyan bu türbede, Emîr Hızır Bey, oglu lyas Bey ve torunu
Hasan Bey yatmaktadır (Diez-Aslanapa-Koman, Aynı eser, s. 188).
16 Bkz. Ömür Bakırer, “Ürgüp’ün Damsa Köyü’ndeki Taskınpasa Camii’nin Ahsap Mihrabı”,
Belleten, C. XXXV, Temmuz 1971, (Sayı 139’dan ayrı basım), Ankara, 1971, s. 367.
Kuran, eserlerin XIV. yüzyılın ilk yarısına ait oldugunu ifade eder (“Karamanlı
Medreseleri”, s. 213).
17 Bkz. Kuran, “Karamanlı Medreseleri”, s. 212; Diez-Aslanapa-Koman, Aynı eser, s. 188.
18 Diez-Aslanapa-Koman, bu boslugu kitâbe yeri olarak degerlendirmektedir (Bkz. Aynı yer).
19 Kuran, “Karamanlı Medreseleri”, s. 213.
20 Bkz. Dülgerler, Aynı tez, s. 144.
21 Kuran, “Karamanlı Medreseleri”, s. 212.
22 Kuran, “Karamanlı Medreseleri”, s. 212-213.
23 Dülgerler, bu küçük hücrenin iki katlı olabilecegini, hatta Taçkapı’daki pencere boslugu ile
arkasındaki odanın kalıntılarına ve çatıya çokan merdivenin sekline göre, medresenin iki
katlı bir bina olabilecegini belirtmektedir (Bkz. Aynı tez, s. 145).
Taskın Pasa Medresesi’nin vakfiyesi tespit edilememistir.
Müessesenin vakıfları da tahrir kayıtlarında yer almamaktadır.
b. Taskın Pasa Camisi
Caminin yapım tarihini gösteren herhangi bir kitâbesi
bulunmamaktadır. Bununla birlikte eserin, medrese ile beraber muhtemelen
aynı tarihlerde yaptırıldıgını söylemek mümkündür.
Cami tamamen kesme tastan yapılmıstır. Girisin batısında yer alan
ve eyvan biçiminde bir plâna sahip olan yazlık mescidin üstü tonozla
örtülüdür24. Yazlık mescidin kuzeydogu kösesinde, üstündeki yazıda 1236
H./1820-1821 yılında yaptırıldıgı kaydedilen orjinal bir minare
bulunmaktadır.
Cami, kıble duvarına dogru uzanan üç nefden ibarettir ve kemerler
üzerine onbir tonozla örtülüdür. Kemerler mermer baslıklı payelerle
desteklenmistir25. çerisi, doguda iki, güneye açılan iki alt ve üç mazgal üst
pencere ile giris kapısı üzerindeki küçük bir pencereden ısık almaktadır26.
Caminin agaç islemeli orjinal mihrabı27 ile minberi hâlen Ankara
Etnografya Müzesi’ndedir.
Üzeri toprak dam olan eserin, bu kısmı sonradan bir çatı ile
kapatılmıstır. Oldukça yüksek bir görünüm tasıyan Taçkapı, zengin
islemelerle bezenmistir.
Caminin Vakıfları: Caminin vakfı, 1476 yılında sadece Ürgüp’e
baglı Sinason Köyü gelirlerinden olusmaktadır. Kayıtlarda, hatip, mam,
müezzin, cüzhan ve hafızların, bes vakitte hazır olmalarının, vâkıf tarafından
sart kılındıgı ayrıca ifade edilmektedir. Vakfın tevliyeti bu tarihte vâkıfın
ogullarından brahim elindedir28.
Caminin vakfı, 148329, 150030 ve 153031 tarihlerinde de
degismemistir. 1483 yılında müessesenin tevliyeti, Mustafa adında bir zâtın
üzerindedir32.
24 Dülgerler, Aynı tez, s. 85.
25 Diez-Aslanapa-Koman, Aynı eser, s. 184.
26 Dülgerler, Aynı tez, s. 86.
27 Mihrab hakkında detaylı bilgi için bkz. Bakırer, “Aynı makale”, s. 367-378.
28 Tapu Kadastro Genel Müdürlügü, Kuyûd-ı Kadime Arsivi, Vakıf Tahrir Defteri (Kısaltma:
TK. KKA. VTD), 564, s. 69.
29 stanbul Belediyesi, Atatürk Kitaplıgı, Vakıf Tahrir Defteri, Muallim Cevdet Yazmaları,
0.116/1, s. 110.
30 TK. KKA. VTD. 565, s. 159.
31 Basbakanlık Osmanlı Arsivi, Tahrir Defteri 387, s. 182.
32 B. AK. VTD. MC. 0.116/1, s. 110.
c. Türbeler
Cami avlusunda iki adet türbe yer almaktadır. Bunlardan camiye
bitisik olanı kümbet seklinde olup, 742 H./1342 M. tarihini tasımaktadır.
Türbenin, Taskın Pasa’ya ait oldugu söylenmektedir. Bu türbenin
yakınındaki Hızır Bey Türbesi’nde 752 H./1351 ve 756 H./1355 M. tarihli
lahitler bulunmaktadır. Burada, Emîr Hızır Bey, oglu lyas Bey ve torunu
Hasan Bey’in medfun oldugu kabul edilmektedir.
SONUÇ
Karamanlı dönemi emîrlerinden olan Taskın Pasa, Ürgüp’ün
Taskınpasa (Damsa) Köyü’nde XIV. yüzyıl ortalarında bir medrese ile bir de
cami yaptırmıstır. Birer sanat saheseri olan bu iki yapı hâlen ayaktadır. Arsiv
belgelerinde, medresenin vakıflarıyla ilgili herhangi bir kayda
rastlanmazken, cami için Ürgüp’e baglı Sinason Köyü gelirlerinin
vakfedildigi kaydedilmektedir. Günümüzde cami yine ibadet amaçlı olarak
kullanılmakta, medrese ise yakın bir zamanda yapılan restorasyondan sonra
hâlen kütüphâne olarak hizmet vermektedir.

Bu haber 287 defa okunmuştur.